Jak zrobić masę sensoryczną z mąki i oleju

Dlaczego masa sensoryczna z mąki i oleju to genialny pomysł

Co wyróżnia masę z mąki i oleju na tle innych mas plastycznych

Masa sensoryczna z mąki i oleju to jeden z najprostszych i jednocześnie najbardziej efektownych materiałów do zabawy. Składa się tylko z dwóch podstawowych składników, które najczęściej są już w domu. Po wymieszaniu tworzą miękką, sypką, ale jednocześnie plastyczną strukturę, przypominającą piasek kinetyczny, kruszonkę do ciasta lub mokry piasek na plaży.

Przewaga tej masy nad tradycyjną plasteliną czy ciastoliną polega na tym, że zachowuje się inaczej w dłoniach. Daje się przesypywać jak mąka, ale pod niewielkim naciskiem można z niej formować kule, babki, ciasteczka czy figurki. Po rozkruszeniu znów robi się sypka. Dzięki temu dzieci mają poczucie ciągłego odkrywania nowej konsystencji i reagują na nią z dużym zainteresowaniem.

To również masa wyjątkowo wybaczająca błędy. Jeśli wyjdzie za sucha – dodaje się nieco oleju. Jeśli za tłusta – trochę mąki. Nie trzeba precyzyjnie odmierzać składników, nie ma ryzyka „zepsucia” całej partii, a poprawki można robić w trakcie zabawy.

Korzyści rozwojowe z zabawy masą sensoryczną

Kontakt z masą sensoryczną oddziałuje jednocześnie na wiele zmysłów: dotyk, wzrok, czasem także węch (zależnie od użytej mąki i dodatków). Dziecko doświadcza różnic w fakturze, oporze, temperaturze i ciężarze materiału. To doskonałe ćwiczenie dla całego układu nerwowego odpowiedzialnego za przetwarzanie bodźców sensorycznych.

Zabawa ugniataniem, ściskaniem i formowaniem masy bardzo dobrze wpływa na motorykę małą. Wzmacniają się mięśnie dłoni i palców, które odpowiadają m.in. za późniejszy chwyt ołówka, wycinanie nożyczkami czy zapinanie guzików. Z tego powodu masa z mąki i oleju jest chętnie wykorzystywana przez pedagogów, terapeutów integracji sensorycznej i nauczycieli przedszkolnych.

Masa sensoryczna pomaga też regulować emocje. Rytmiczne ugniatanie, przesypywanie i rozcieranie działa uspokajająco, pozwala dziecku rozładować napięcie. Wiele dzieci chętnie sięga po takie zabawy, gdy są zmęczone lub przebodźcowane. To tańsza i znacznie prostsza w przygotowaniu alternatywa dla piasku kinetycznego, której nie trzeba specjalnie kupować.

Bezpieczeństwo i wygoda dla rodzica

Skład masy sensorycznej z mąki i oleju jest prosty i przejrzysty. Wiadomo dokładnie, co znajduje się w misce. Nie ma barwników przemysłowych, konserwantów ani tajemniczych dodatków. To szczególnie ważne, gdy dziecko ma alergie, wrażliwą skórę lub ma tendencję do wkładania wszystkiego do buzi.

Dużym plusem jest także niski koszt. Nawet przygotowanie dużej ilości masy z mąki i oleju jest wielokrotnie tańsze niż zakup gotowych mas plastycznych. Jeśli dziecko rozsypie część na podłogę, nie ma stresu, że „marnuje” drogi produkt – wystarczy odkurzyć lub zamieść, ewentualnie wyrzucić do śmieci.

Do tego masa sensoryczna jest błyskawiczna w przygotowaniu. Nie trzeba jej gotować, piec ani suszyć. Wystarczy miska, miarka, mąka i olej. Po kilku minutach gotowa jest solidna porcja materiału do zabawy – świetne rozwiązanie, gdy potrzebna jest szybka aktywność, a dziecko domaga się „czegoś nowego”.

Podstawowy przepis na masę sensoryczną z mąki i oleju

Proporcje: punkt wyjścia do udanej masy

Najczęściej stosowana i sprawdzona proporcja to:

• 8 części mąki
• 1 część oleju

Można ją zapisać jako 8:1, ale w praktyce oznacza to tyle, że do 8 szklanek mąki dodaje się 1 szklankę oleju. Dla mniejszej ilości wystarczy 2 szklanki mąki i 1/4 szklanki oleju albo 4 szklanki mąki i 1/2 szklanki oleju. Kluczem jest zachowanie mniej więcej tych samych proporcji, nie zaś co do mililitra odmierzone ilości.

Przy tej proporcji masa ma strukturę wilgotnego, dobrze sklejającego się piasku. Po ściśnięciu w ręku tworzy stabilną bryłkę, którą można kroić, rozpłaszczać, wyciskać foremkami, ale po rozdrobnieniu znów rozsypuje się jak piasek. Jeśli celem jest masa bardziej zwarta, można lekko zwiększyć ilość oleju, jeśli bardziej sypka – trochę zmniejszyć.

Dobór składników: jaką mąkę i jaki olej wybrać

Do wykonania masy sensorycznej można wykorzystać różne rodzaje mąki. Najczęściej wybierana jest mąka pszenna tortowa lub uniwersalna, bo daje najdelikatniejszą, aksamitną strukturę. Jest też tania i łatwo dostępna. Dobrze sprawdza się także mąka pszenna pełnoziarnista, jeśli zależy na bardziej „piaskowej” fakturze i ciemniejszym kolorze przypominającym ziemię ogrodową.

Alternatywą jest mąka kukurydziana, która daje lekko chropowatą, sypką masę o żółtawym odcieniu. Można też użyć mąki ryżowej – jest bardzo drobna i przyjemnie pylista. Przy dzieciach z alergią na gluten rozważa się mąkę bezglutenową, ale trzeba się liczyć z nieco innym zachowaniem masy (często bardziej suchym lub zbitym).

Jeśli chodzi o olej, najlepiej sięgać po olej roślinny o neutralnym zapachu, np. rzepakowy, słonecznikowy lub z pestek winogron. Smak i jakość oleju kulinarnego nie mają tu większego znaczenia, więc można wykorzystać tańszy produkt, którego nie korzysta się na co dzień w kuchni. Dla dzieci o wrażliwym węchu dobrze sprawdzają się oleje bezzapachowe.

Instrukcja krok po kroku: jak zrobić masę sensoryczną

Przygotowanie masy z mąki i oleju można streścić w kilku konkretnych krokach. Warto je wykonywać w spokojnym tempie i stopniowo włączać dziecko do procesu:

1. Przygotuj miejsce – rozłóż ceratę, duży obrus lub stare prześcieradło. Postaw na nim dużą miskę, głęboką tacę lub plastikowy pojemnik.
2. Wsyp mąkę – odmierz wybraną ilość mąki (np. 4 szklanki) i wsyp do miski. Rozluźnij ją dłonią lub łyżką, żeby nie było zbitych grudek.
3. Dodaj olej – odmierz porcję oleju zgodnie z proporcją (np. 1/2 szklanki przy 4 szklankach mąki) i powoli wlewaj do miski, rozprowadzając go po powierzchni mąki.
4. Wstępnie wymieszaj – użyj łyżki, szpatułki lub widelca, żeby zacząć łączyć olej z mąką. Ruchy powinny być delikatne, jak przy robieniu kruszonki do ciasta.
5. Przejdź do mieszania rękami – zacznij rozcierać mąkę z olejem w dłoniach, rozgniatając grudki i jednocześnie ściskając garście masy. W ten sposób masa równomiernie wchłania olej.
6. Sprawdź konsystencję – ściśnij w dłoni porządny kawałek masy. Jeśli trzyma kształt i przypomina mokry piasek z plaży, jest gotowa. Jeśli się rozsypuje, dodaj odrobinę oleju. Jeśli jest tłusta i maślana – domieszaj trochę mąki.
7. Przenieś masę do pojemnika do zabawy – gdy konsystencja już odpowiada oczekiwaniom, przełóż masę na szeroką tacę, do dużej kuwety, wanny dla dzieci lub głębokiego kartonu i zaproś dziecko do zabawy.

Na tym etapie można już dodać proste akcesoria: łyżki, łyżeczki, foremki do ciastek, małe kubeczki czy plastikowe zwierzątka. Im prostsze narzędzia, tym więcej okazji do kreatywnego wykorzystania masy sensorycznej.

Rodzaje mąki i oleju a efekt końcowy masy

Porównanie różnych mąk do masy sensorycznej

Różne rodzaje mąki dają trochę inne wrażenia podczas zabawy. Dobrze jest świadomie dobrać mąkę do wieku dziecka, jego potrzeb sensorycznych oraz tego, jaki efekt chce się osiągnąć. Poniższa tabelka porównuje najczęściej stosowane mąki.

Do pierwszych doświadczeń najlepiej sprawdza się klasyczna mąka pszenna. Dopiero później można wprowadzać inne rodzaje, by dziecko mogło porównać sobie różne konsystencje. Dobrze jest też powtarzać dziecku nazwy mąk, pokazywać opakowania i opowiadać, do czego służą w kuchni – to przy okazji proste wprowadzenie w świat gotowania.

Wybór oleju: wpływ zapachu i konsystencji

Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że rodzaj oleju nie ma większego znaczenia. W praktyce różnice w zapachu i lepkości potrafią jednak wpływać na odbiór masy sensorycznej przez dziecko.

• Olej rzepakowy – niedrogi, łatwo dostępny, zazwyczaj o delikatnym zapachu. Daje miękką, dość jednorodną masę. Dobry wybór na początek.
• Olej słonecznikowy – podobny do rzepakowego, często jednak nieco intensywniej pachnie. Dzieciom wrażliwym na zapach może to przeszkadzać, innym wręcz przeciwnie – będzie to dodatkowy bodziec.
• Olej kokosowy rafinowany – po rozpuszczeniu w temperaturze pokojowej daje gładką, bardzo przyjemną w dotyku masę. W wersji nierafinowanej pozostawia zapach kokosa, co może być zarówno zaletą, jak i wadą.
• Olej z pestek winogron – lekki, zwykle prawie bezzapachowy, bardzo komfortowy przy dłuższej zabawie. Masa z jego udziałem wydaje się nieco „pudrowa”.

Intensywnie pachnące oleje, np. oliwa z oliwek o charakterystycznym aromacie, mogą niektóre dzieci zrażać, zwłaszcza przy większej ilości masy. Jeśli dziecko często sięga dłońmi do buzi, lepiej wybierać oleje o jak najbardziej naturalnym, „kuchennym” zapachu, tak by kontakt z produktem nie budził niepotrzebnego niepokoju.

Eksperymenty z mieszaniem składników

Wykorzystanie różnych mąk i olejów stwarza okazję do prostych, ale ciekawych eksperymentów sensorycznych. Można przygotować dwie lub trzy małe miski z różnymi wariantami masy i dać dziecku możliwość porównywania. Na przykład:

• mąka pszenna + olej rzepakowy,
• mąka kukurydziana + olej słonecznikowy,
• mąka ryżowa + olej kokosowy.

Dziecko może zanurzać dłonie w poszczególnych miskach, opisywać różnice (miękka – szorstka, ciężka – lekka, chłodna – ciepła), przesypywać masę z jednej do drugiej, a nawet mieszać je ze sobą. Z punktu widzenia dorosłego taka zabawa wygląda jak „bałagan”, ale to właśnie wtedy zachodzi najwięcej procesów poznawczych.

Dla starszych dzieci można wprowadzić proste notatki: która masa najbardziej im się podoba, którą najłatwiej jest formować, która najlepiej się rozsypuje. Tego typu obserwacje to zalążek rozumienia badań i doświadczeń, tyle że na poziomie domowego stołu w kuchni.

Regulacja konsystencji i najczęstsze problemy z masą

Masa za sucha i rozsypująca się

Masa za sucha i rozsypująca się – jak ją uratować

Najczęstszy problem przy pierwszych próbach to masa, która nie trzyma się w garści. Dziecko próbuje coś ulepić, a całość natychmiast się rozsypuje. Przyczyny są zwykle proste:

• zbyt mało oleju w stosunku do mąki,
• mąka bardzo sucha (np. długo przechowywana, w ciepłym miejscu),
• zbyt intensywne mieszanie na początku tylko łyżką, bez dokładnego rozcierania w dłoniach.

Najskuteczniejszy sposób naprawy to stopniowe dodawanie oleju po łyżce i dokładne wmasowywanie go w suchą masę. Po każdej łyżce dobrze jest:

1. przez chwilę mieszać masę palcami, rozcierając grudki,
2. zgnieść w dłoni porządną kulkę i sprawdzić, czy się nie rozsypuje.

Jeżeli po kilku łyżkach masa wciąż jest bardzo sypka, można dodać niewielką ilość innego oleju (np. bardziej gęstego kokosowego), który „sklei” ją lepiej niż lekkie oleje. Sprawdza się to szczególnie przy mące kukurydzianej i ryżowej.

Czasem sucha konsystencja jest celowa – przy zabawach w przesypywanie i „śnieg” nie ma potrzeby nadmiernego nawilżania. Wtedy wystarczy, że niewielka porcja masy po ściśnięciu na chwilę trzyma kształt, a dopiero po delikatnym dotknięciu się rozsypuje.

Masa zbyt tłusta, klejąca się do dłoni

Drugi skrajny przypadek to masa, która lepi się, zostawia tłuste ślady na rękach i naczyniach. Zwykle wynika to z użycia zbyt dużej ilości oleju albo bardzo ciężkiego, gęstego oleju przy małej ilości mąki.

Najprostsza metoda naprawy to dodanie większej ilości mąki. Dobrze jest:

• dosypywać mąkę stopniowo, po 2–3 łyżki,
• za każdym razem dokładnie rozcierać ją z tłustą masą,
• co jakiś czas umyć ręce i osuszyć je, żeby móc uczciwie ocenić, czy masa wciąż się klei.

Jeśli po wyrównaniu proporcji masa nadal jest bardzo „maślana”, można przygotować drugą, suchszą porcję (np. sama mąka lekko oprószona olejem) i dać dziecku do mieszania obu wariantów. Dla malucha to dodatkowe doświadczenie, a dorosły odzyskuje lepszą konsystencję bez wrażenia, że coś „poszło na marne”.

Masa zbita, grudkowata i nierówna

Czasami masa nie jest ani szczególnie sucha, ani tłusta, ale tworzy duże grudki, które trudno rozgnieść. Zwykle to efekt:

• wlania całej porcji oleju w jedno miejsce,
• zbyt szybkiego, niedokładnego wymieszania,
• użycia mąki o większych drobinkach (np. pełnoziarnistej) bez wcześniejszego jej rozluźnienia.

Rozwiązaniem jest spokojne, cierpliwe „masowanie” masy w dłoniach, podobnie jak przy robieniu kruszonki. Dobrze działa też:

1. przeciśnięcie masy przez grube sitko lub durszlak,
2. ponowne wymieszanie już rozdrobnionej struktury.

Jeśli grudki są bardzo tłuste, warto dodać trochę świeżej, suchej mąki tylko na ich powierzchnię i rozcierać między palcami. Po kilku minutach masa zwykle staje się znacznie bardziej jednolita.

Masa po kilku dniach – co zrobić, gdy zmienia się konsystencja

Przechowywana masa potrafi po kilku dniach wyschnąć lub stać się lekko gumowa. W zamkniętym pojemniku zbyt szczelnie zatrzymuje się wilgoć, a w otwartym – odparowuje olej z powierzchni.

Przy lekkim przesuszeniu wystarczy:

• rozbić większe grudki dłońmi,
• dodać 1–2 łyżki oleju i porządnie wymieszać,
• w razie potrzeby dodać odrobinę świeżej mąki, jeśli masa zacznie być zbyt ciężka.

Jeśli natomiast w pojemniku pojawił się dziwny zapach, wilgotne plamy, zmiana koloru (szare lub zielonkawe przebarwienia), masę lepiej wyrzucić. Nawet jeśli na pierwszy rzut oka nie widać pleśni, przeciągnięty termin użytkowania i przechowywanie w cieple sprzyjają rozwojowi mikroorganizmów.

Bezpieczeństwo i higiena podczas zabawy masą sensoryczną

Ryzyko alergii i nadwrażliwości skórnych

Mąka i olej to produkty kuchenne, ale u części dzieci mogą wywoływać podrażnienia lub reakcje alergiczne. Dotyczy to szczególnie dzieci z atopowym zapaleniem skóry, skłonnością do uczuleń lub reakcji na gluten.

Przed pierwszą zabawą dobrze jest:

• sprawdzić, czy u dziecka nie występowały wcześniej reakcje na produkty zbożowe,
• zrobić krótki „test” – posypać odrobiną mąki wnętrze dłoni i obserwować skórę przez kilka minut,
• przy skłonnościach alergicznych zaczynać od mąk bezglutenowych (ryżowa, kukurydziana, owsiana bezglutenowa).

Jeżeli w trakcie zabawy pojawi się zaczerwienienie, swędzenie, wysypka lub dziecko skarży się na pieczenie, należy przerwać zabawę, dokładnie umyć ręce i obserwować reakcję. W razie wątpliwości kontakt z lekarzem lub alergologiem jest rozsądnym krokiem.

Czy masa sensoryczna jest jadalna?

Masa z mąki i oleju nie jest przeznaczona do jedzenia, ale nie ma sensu udawać, że maluch w ogóle jej nie spróbuje. Szczególnie dzieci do ok. 2–3 roku życia często wkładają wszystko do buzi. Zwykle skończy się to na jednej małej próbie smakowej i niezadowolonej minie – masa jest mdła, mączna i tłusta.

Żeby ograniczyć ryzyko:

• podczas zabawy zostań blisko dziecka i reaguj, gdy nabiera duże ilości masy do ust,
• jasno tłumacz, że to „do zabawy, nie do jedzenia”,
• przy bardzo małych dzieciach przygotuj mniejszą porcję, łatwiej wtedy kontrolować sytuację.

Przy dzieciach, które koniecznie muszą coś gryźć, można równolegle podać bezpieczną przekąskę: chrupki kukurydziane, pokrojone warzywa czy sucharki. Często zaspokaja to potrzebę „przetestowania zębami”, a jednocześnie pozwala skupić się na dotykaniu masy zamiast na jej jedzeniu.

Higiena rąk i przestrzeni

Kontakt z mąką oznacza pył, a z olejem – tłusty film na dłoniach. Dobrze zorganizowana przestrzeń ogranicza sprzątanie do minimum i sprawia, że dorosły jest bardziej skłonny zaproponować taką zabawę częściej.

Przed zabawą:

• umyj dziecku ręce, żeby do masy nie dostało się zbyt dużo brudu i bakterii,
• zwiąż dłuższe włosy i zdejmij biżuterię z dłoni,
• zabezpiecz podłogę ceratą, starym obrusem albo dużym kartonem rozciętym na płasko.

Po zabawie przydaje się:

• dokładne umycie rąk ciepłą wodą z mydłem,
• wytarcie resztek masy z powierzchni suchym ręcznikiem papierowym, a dopiero potem przetarcie wilgotną ściereczką,
• otrzepanie ceraty lub obrusu nad koszem i, jeśli to możliwe, krótkie odkurzenie okolicy.

Przy regularnych zabawach część rodzin decyduje się na „kuwetę sensoryczną” – osobny, większy pojemnik z wyższymi brzegami. Ogranicza on rozsypywanie się masy po całym pokoju i pozwala na szybsze porządki.

Zasady bezpieczeństwa przy udziale kilku dzieci

Gdy przy jednym pojemniku bawi się rodzeństwo lub grupa, oprócz bałaganu pojawia się jeszcze jeden temat – dzielenie się przestrzenią. Wspólna misa pełna masy to świetny trening umiejętności społecznych, ale bez prostych zasad łatwo o przepychanki.

Przed rozpoczęciem zabawy można ustalić, że:

• każde dziecko ma swój kubeczek lub foremkę, ale masa w środku jest wspólna,
• nie sypiemy masą po innych – jeśli ktoś tego nie lubi, trzeba to uszanować,
• na hasło „stop” wszystkie dłonie na chwilę wychodzą z pojemnika, żeby dorosły mógł coś poprawić lub rozdzielić nadmiernie „zagęszczony” tłum.

W praktyce wystarczy kilka minut obecności dorosłego w charakterze spokojnego „moderatora”, żeby dzieci same szybko odnalazły swój sposób na zgodną zabawę.

Pomysły na zabawy i ćwiczenia z masą z mąki i oleju

Proste aktywności dla najmłodszych

Dla dzieci w wieku żłobkowym najważniejsze jest samo dotykanie, ugniatanie, przesypywanie. Nie trzeba komplikować scenariusza. Wystarczy kilka prostych pomysłów:

• zanurzanie dłoni i wyjmowanie ich z masy,
• ukrywanie w masie małych, bezpiecznych przedmiotów (duże klocki, większe figurki) i wspólne ich poszukiwanie,
• przesypywanie masy z miseczki do miseczki, z kubka do kubka, przy użyciu łyżek czy łopatek.

Krótka, piętnastominutowa sesja często jest dla malucha wystarczająco intensywna. Gdy dziecko zaczyna trzeć oczy lub ucieka od stołu, to dobry moment na przerwę.

Ćwiczenia motoryki małej dla przedszkolaków

Masa sensoryczna świetnie sprawdza się jako narzędzie do wzmacniania mięśni dłoni i palców. Przydaje się to później przy nauce pisania, zapinania guzików czy wiązania sznurowadeł.

Warto zaproponować m.in.:

• lepienie kul, wałeczków i prostych „babek”,
• wyciskanie masy w dłoniach jak gąbki, naprzemiennie jedną i drugą ręką,
• odciskanie w masie różnych faktur: nakrętek, klocków, plastikowych zabawek,
• „krojenie” masy plastikowym nożykiem lub szpatułką na kawałki.

Można też bawić się w przenoszenie małych porcji masy pęsetą kuchenną lub szczypcami do lodu. Dziecko ćwiczy wtedy precyzję chwytu, a przy okazji świetnie się bawi.

Scenki tematyczne i zabawa symboliczna

Starsze dzieci chętnie wchodzą w role i wymyślają własne historyjki. Masa z mąki i oleju może być:

• „piaskiem” na placu budowy – z udziałem małych koparek, ciężarówek i figurek pracowników,
• „śniegiem” w zimowym miasteczku, gdzie jeżdżą sanie i lepi się miniaturowe bałwanki,
• „ziemią ogrodową” – idealną do sadzenia sztucznych kwiatów, patyczków, plastikowych marchewek.

Jedna mama opowiadała, że jej dziecko przez tydzień wracało do „cukierni” – każdego dnia w tej samej masie powstawały inne ciastka, babeczki i „torty” ozdabiane guzikami. To dobry przykład, jak jedna przygotowana porcja masy może służyć do różnych zabaw, jeśli tylko zmienią się akcesoria.

Ćwiczenia językowe i rozwijanie słownictwa

Przy masie sensorycznej łatwo wpleść naukę nowych słów. Wystarczy uważnie komentować to, co dzieje się w trakcie zabawy, i zachęcać dziecko do opisywania wrażeń.

Można pytać:

• „Jaka jest ta masa? Miękka czy twarda? Sucha czy mokra?”
• „Co robisz teraz z masą? Ugniatasz, przesypujesz, lepiesz?”
• „Jak myślisz, czego jest więcej – masy w tym kubeczku czy w tamtym?”

W ten sposób dziecko oswaja się z pojęciami opisującymi faktury, ilość, temperaturę. To z kolei przekłada się na bogatszą komunikację w codziennych sytuacjach.

Zabawy matematyczne i logiczne

Masa z mąki i oleju może być także materiałem do prostych zadań matematycznych. Nie trzeba do tego specjalnych kart pracy – wystarczy trochę wyobraźni.

Przykładowe pomysły:

• odciskanie w masie konkretnych liczb palcem lub patyczkiem,
• tworzenie „porcji” – np. trzech małych kulek i jednej dużej, liczenie ich i porównywanie,

Wsparcie regulacji emocji podczas zabawy

Masa z mąki i oleju dobrze sprawdza się w chwilach, kiedy dziecko jest przebodźcowane, zdenerwowane lub znudzone. Miękkie ugniatanie, przesypywanie i powtarzalne ruchy pomagają rozładować napięcie.

Można wtedy zaproponować spokojniejsze aktywności:

• powolne wałkowanie i spłaszczanie masy całą dłonią, w rytmie oddechu,
• lepienie jednej, dużej „kuli spokoju”, którą dziecko ściska, gdy czuje złość lub stres,
• tworzenie „paska emocji” – dziecko odciska w masie różne miny (wesołą, smutną, złą) i opowiada, kiedy tak się czuje.

U niektórych dzieci krótkie, codzienne spotkanie z masą staje się rytuałem po przedszkolu: zamiast zalewać dorosłego chaotycznymi opowieściami, maluch najpierw chwilę ugniata, a dopiero potem opowiada o trudnych sytuacjach.

Masa sensoryczna a dzieci z trudnościami rozwojowymi

Przy dzieciach z autyzmem, nadwrażliwością lub podwrażliwością sensoryczną, opóźnieniami rozwoju mowy masa z mąki i oleju bywa ważnym narzędziem terapeutycznym, ale wymaga uważniejszego podejścia.

Przy planowaniu zabawy przydają się drobne modyfikacje:

• zacznij od małej ilości masy – np. garści na talerzu, zamiast wielkiej misy; zbyt dużo bodźców może przytłoczyć,
• pozwól dziecku najpierw dotykać masy przez narzędzie (łyżka, pędzel, łopatka), a dopiero później całymi dłońmi,
• obserwuj reakcje – jeśli dziecko gwałtownie odsuwa ręce, wygina palce, napina całe ciało, to znak, że tempo trzeba zwolnić lub przerwać.

W pracy terapeutycznej masa może być wykorzystywana do stopniowego oswajania z dotykiem. Początkowo dziecko tylko patrzy, potem dotyka końcówką palca, później jedną dłonią. Taki proces bywa rozłożony na wiele krótkich spotkań.

Prowadzenie zabawy krok po kroku

W codziennym domowym rytmie dobrze działa prosty schemat – stała kolejność daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa, a dorosłemu ułatwia organizację.

1. Przygotowanie miejsca – rozłożenie ceraty, zebranie misek, łyżek, foremek w jedno miejsce. Dziecko może w tym pomagać, ucząc się, że zabawa zaczyna się od organizacji.
2. Ustalenie zasad – krótkie, jasne zdania: „Masa zostaje na stole”, „Nie rzucamy w innych”, „Po zabawie sprzątamy razem”. Dobrze, gdy te same reguły są powtarzane każdorazowo, bez nowych wyjątków.
3. Wspólne „otwarcie” zabawy – dorosły przez pierwsze minuty aktywnie uczestniczy: pokazuje, jak ugniatać, lepić, odciskać. Potem może się nieco wycofać i tylko towarzyszyć.
4. Stopniowe wygaszanie – komunikat „za pięć minut kończymy” pomaga dziecku przygotować się na koniec. Można poprosić, by na zakończenie uformowało „ostatniego naleśnika” albo „ostatnią babkę”.
5. Sprzątanie jako element zabawy – zamiast robić to za dziecko, lepiej włączyć je do działania: zeskrobywanie masy szpatułką do miski, przecieranie stołu ręcznikiem papierowym, wynoszenie akcesoriów do kuchni.



Warianty masy z mąki i oleju dla różnych potrzeb

Masa bardzo sypka – „kinetyczny piasek domowy”

Gdy zmienimy proporcje mąki do oleju, z klasycznej masy powstanie coś bardziej przypominającego suchy, ale formowalny piasek.

Przykładowe proporcje:

• 8 części mąki,
• 1 część oleju (dodawanego stopniowo).

Taka masa:

• łatwo się przesypuje,
• trzyma kształt po ściśnięciu w dłoni,
• jest dobra do zabaw „w piaskownicę” na małej przestrzeni.

Sprawdza się szczególnie w ciepłe dni, gdy nie ma możliwości wyjścia na plac zabaw, a dziecko domaga się budowania babek i tuneli.

Masa bardziej plastyczna – do lepienia figur

Jeśli celem jest lepienie konkretnych kształtów, wygodniejsza będzie masa mniej sypka, przypominająca miękką plastelinę.

W tym przypadku dobrze działa układ:

• ok. 4 części mąki,
• 1 część oleju.

Przy tym wariancie można:

• lepić proste figurki ludzi i zwierząt,
• tworzyć „literki” lub „cyferki” do układania imienia,
• ćwiczyć wycinanie kształtów foremkami do ciastek.

Gdy masa zaczyna się kruszyć, wystarczy dodać kilka kropel oleju i ponownie wyrobić, aż osiągnie spójną konsystencję.

Wersje o obniżonej alergiczności

U dzieci z silnymi alergiami zbożowymi lub celiakią lepiej sięgnąć po mąki naturalnie bezglutenowe. Każda z nich daje trochę inny efekt:

• mąka ryżowa – bardzo delikatna, lekko skrzypiąca pod palcami, dobra do łagodnych wrażeń dotykowych,
• mąka kukurydziana – bardziej ziarnista, wyraźnie wyczuwalna, idealna do ćwiczeń rozróżniania faktur,
• mąka gryczana – cięższa, o charakterystycznym zapachu, dla niektórych dzieci ciekawa, dla innych drażniąca; zawsze warto ocenić reakcję indywidualnie.

Przy alergiach kontaktowych na konkretne zboża dobrym ruchem jest wcześniejsza konsultacja z alergologiem lub fizjoterapeutą integracji sensorycznej, zwłaszcza gdy planujemy włączać masę do regularnej terapii.

Modyfikacje zapachowe – ostrożne aromaty

Masa może pobudzać nie tylko dotyk, lecz także zmysł węchu. Nie trzeba jednak od razu sięgać po intensywne olejki eteryczne – u wielu dzieci są one zbyt mocne.

Bezpieczniejsze, łagodniejsze propozycje to m.in.:

• odrobina cynamonu lub mielonej wanilii – łyżeczka na większą miskę masy,
• szczypta kakao – dodaje też lekkiego koloru,
• kilka kropel naturalnego ekstraktu z wanilii lub pomarańczy.

Przed dodaniem przypraw dobrze jest pozwolić dziecku je powąchać w osobnym naczynku. Jeżeli odwraca głowę, marszczy nos albo zaczyna kaszleć, lepiej zostać przy wersji „bezzapachowej”.

Zmiana faktury przez dodatki

Nawet prosta masa z mąki i oleju może za każdym razem wyglądać i brzmieć trochę inaczej, gdy dodamy do niej drobne elementy. Nie trzeba ich wiele, żeby dziecko poczuło różnicę pod palcami.

Przydatne dodatki to np.:

• kasza manna lub kasza kukurydziana – daje „chrzęszczący” efekt i ciekawy szum przy ugniataniu,
• płatki owsiane – czynią masę bardziej chropowatą, zachęcają do rozcierania i ugniatania,
• suche nasiona fasoli, grochu, ciecierzycy – najlepiej jako „skarby” do wyszukiwania w masie, a nie jako stały składnik; łatwiej wtedy kontrolować bezpieczeństwo.

Przy bardzo małych dzieciach (ok. 1–2 lata) lepiej wybierać dodatki większe, które trudno połknąć przez przypadek, i stale być blisko podczas zabawy.

Jak wprowadzać masę sensoryczną w rytm dnia

Krótkie sesje „międzyczasowe”

Masa z mąki i oleju nie musi być atrakcją na cały poranek. Często sprawdza się jako 15–20-minutowa przerwa między innymi aktywnościami.

Dobre momenty to np.:

• czas oczekiwania na obiad – zamiast oglądania bajek,
• chwila po powrocie z przedszkola, zanim zacznie się domowy „ruch”,
• spokojny fragment dnia w weekend, gdy jedno dziecko drzemie, a drugie szuka zajęcia.

W takich okolicznościach przydają się małe pojemniki – zamiast wielkiego wiadra z masą można użyć miski po sałatce czy plastikowego pudełka na żywność. Łatwiej to wyjąć i schować, a sprzątanie trwa kilka minut.

Masa jako część domowego „kącika wyciszenia”

W niektórych domach obok książek, klocków czy poduch powstaje niewielka przestrzeń przeznaczona na wyciszenie. Można tam włączyć również masę z mąki i oleju.

Praktycznie wygląda to tak, że obok kosza z książkami i pluszakami stoi:

• zamykany pojemnik z niewielką porcją masy,
• kilka prostych akcesoriów – łyżka, 2–3 foremki, mała ciężarówka,
• ściereczka lub mała mata, którą dziecko rozkłada przed rozpoczęciem zabawy.

Dziecko szybko uczy się, że masa to coś, po co można sięgnąć, gdy jest smutne, złe albo „zmęczone w głowie”. Z czasem samo zaczyna wybierać tę formę regulacji zamiast np. krzyczenia.

Wspólna zabawa rodzeństwa w różnym wieku

Przy większej różnicy wieku między dziećmi masa sensoryczna bywa jednym z niewielu materiałów, który angażuje wszystkich naraz. Kluczem jest podzielenie przestrzeni i zadań.

Przykładowy układ:

• maluch siedzi bliżej dorosłego, ma swoją mniejszą miseczkę i duże foremki,
• starszak dostaje większy obszar w głównej misce i bardziej wymagające zadania: lepienie liter, budowa „miasta”, odciskanie wzorów,
• dorosły co jakiś czas proponuje „wspólny projekt” – np. razem budują jedną dużą górę, do której każdy dodaje swoje elementy.

W takiej konfiguracji starsze dziecko ma poczucie, że robi „coś poważniejszego”, a młodsze może bezpiecznie mieszać, kruszyć i ugniatać, nie burząc planów rodzeństwa.

Najczęstsze kłopoty i proste rozwiązania

Masa za tłusta lub za sucha

Zdarza się, że masa zamiast miękkiej plasteliny przypomina albo oleistą papkę, albo suchą mąkę. Na szczęście to łatwo odkręcić.

• Jeżeli masa jest zbyt tłusta, błyszcząca, zostawia grubą warstwę oleju na dłoniach – dosyp stopniowo mąkę, po łyżce, za każdym razem dokładnie wyrabiając.
• Jeśli się kruszy, rozpada w rękach i nie chce się lepić – dolej dosłownie kilka kropel oleju, wyrabiaj jak ciasto, aż masa się połączy.

Przy starszakach można tę regulację włączyć do zabawy: dziecko samo obserwuje, jak zmienia się konsystencja przy małych dawkach oleju lub mąki – ma przy tym pierwsze, praktyczne doświadczenie z „eksperymentem”.

Dziecko rozsypuje masę po całym pokoju

Rozsypywanie, wyrzucanie w górę, rozcieranie po podłodze często nie wynika ze złośliwości, tylko z potrzeby ruchu i eksplorowania. Zamiast od razu rezygnować z masy, można wprowadzić kilka prostych ograniczeń:

• ustalić, że zabawa odbywa się tylko przy stole lub na konkretnej macie,
• pokazać, co wolno rozsypywać (np. małą garść nad miską), a czego nie (rzucanie w sufit, rozsmarowywanie na ścianie),
• w przypadku bardzo ruchliwych dzieci – skrócić czas zabawy, ale organizować ją częściej, po 10 minut zamiast jednorazowo przez godzinę.

Bywa, że po kilku takich jasno poprowadzonych spotkaniach dziecko samo pilnuje, żeby masa nie uciekała poza wyznaczoną przestrzeń, bo nie chce, by zabawa została przerwana.

Dziecko szybko się nudzi

Niektóre dzieci po kilku minutach stwierdzają, że „to nudne”. Zazwyczaj oznacza to po prostu, że potrzebują konkretnego zadania, a nie samego materiału.

W takich sytuacjach można zaproponować krótkie wyzwania:

• „Ulepisz 5 kulek takiej samej wielkości?”
• „Zróbmy razem drogę dla samochodu – ty robisz zakręty, ja proste odcinki”.
• „Spróbujesz odcisnąć w masie swoją dłoń tak, żeby było widać wszystkie palce?”

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie są najlepsze proporcje mąki i oleju na masę sensoryczną?

Najczęściej polecana proporcja to 8:1, czyli 8 części mąki na 1 część oleju. W praktyce może to być np. 4 szklanki mąki i 1/2 szklanki oleju albo 2 szklanki mąki i 1/4 szklanki oleju.

Przy takiej proporcji masa przypomina mokry piasek z plaży – po ściśnięciu trzyma kształt, ale łatwo się rozkrusza. Jeśli masa jest za sucha i się rozsypuje, dodaj po trochu oleju. Jeśli jest za tłusta i „maślana”, dosyp mąki i ponownie wymieszaj.

Jaka mąka najlepiej nadaje się do masy sensorycznej?

Najbardziej uniwersalna jest zwykła mąka pszenna (tortowa lub uniwersalna) – daje miękką, aksamitną strukturę, idealną dla młodszych dzieci. Jest też najtańsza i najłatwiej dostępna.

Jeśli chcesz uzyskać inne efekty, możesz użyć:

• mąki pszennej pełnoziarnistej – bardziej „ziemista”, chropowata, dobra do zabaw w ogród, budowę „piaskownicy”;
• mąki kukurydzianej – lekko chropowata, żółtawa, przypomina suchy piasek;
• mąki ryżowej lub bezglutenowej – przydatna przy alergiach, ale masa bywa bardziej sucha, trzeba czasem dodać odrobinę więcej oleju.

Jaki olej wybrać do zrobienia masy sensorycznej?

Najlepiej sprawdzają się zwykłe oleje roślinne o neutralnym zapachu: rzepakowy, słonecznikowy, z pestek winogron. Nie musi to być olej wysokiej jakości – możesz wykorzystać tańszy produkt, którego na co dzień nie używasz w kuchni.

Przy dzieciach wrażliwych na zapach wybieraj oleje bezzapachowe. Olej oliwkowy czy kokosowy też się nada, ale mogą mieć intensywniejszy zapach i delikatnie zmienić odczucia podczas zabawy.

Czy masa z mąki i oleju jest bezpieczna dla małych dzieci?

Skład masy jest prosty i przejrzysty – to tylko mąka i olej, bez konserwantów i sztucznych barwników. Dla większości dzieci jest to bezpieczna propozycja zabawy, także dla tych z wrażliwą skórą.

Nie jest to jednak produkt do jedzenia. Jeśli dziecko ma tendencję do wkładania wszystkiego do buzi, warto pilnować, by nie zjadało masy, a przy alergiach (np. na gluten) dobrać odpowiednią mąkę bezglutenową i najpierw przetestować masę na małym fragmencie skóry.

Jak przechowywać masę sensoryczną z mąki i oleju i jak długo można jej używać?

Masa z mąki i oleju może posłużyć kilka dni, a nawet tygodni, jeśli będzie dobrze przechowywana. Najlepiej trzymać ją w zamkniętym pojemniku lub dużym woreczku strunowym, w suchym miejscu, w temperaturze pokojowej.

Jeśli masa zaczyna pachnieć inaczej niż zwykle, pojawi się w niej wilgoć, pleśń lub zostanie mocno zabrudzona (np. resztkami jedzenia), trzeba ją wyrzucić i przygotować nową porcję. To szybkie i niedrogie, więc nie warto ryzykować.

Jak ograniczyć bałagan przy zabawie masą z mąki i oleju?

Najprostszy sposób to dobre przygotowanie miejsca. Rozłóż ceratę, duży obrus, stare prześcieradło lub matę podłogową, a masę przełóż do szerokiej kuwety, kartonu, miski czy plastikowego pojemnika z wyższymi brzegami.

Po zabawie większość rozsypanej masy można po prostu zamieść lub odkurzyć. Dobrze jest też nałożyć dziecku ubrania „do brudzenia” i mieć pod ręką wilgotne chusteczki lub miskę z wodą do szybkiego umycia rąk.

Jakie zabawy można robić z masą sensoryczną z mąki i oleju?

Możliwości jest wiele – masa zachowuje się jak połączenie mokrego piasku i kruszonki, więc świetnie nadaje się do przesypywania, ugniatania i formowania. Można z niej robić „babki”, ciastka, kulki, tunele, drogi czy miniaturowe krajobrazy.

Przydadzą się proste akcesoria: łyżki, łyżeczki, kubeczki, foremki do ciastek, plastikowe zwierzątka, małe samochodziki. Taka zabawa wspiera motorykę małą, wyobraźnię i pomaga dziecku się wyciszyć dzięki rytmicznemu ugniataniu i przesiewaniu masy.

Najważniejsze punkty

• Masa sensoryczna z mąki i oleju jest bardzo prosta i tania w przygotowaniu, opiera się na dwóch łatwo dostępnych składnikach, a jej konsystencja przypomina piasek kinetyczny lub mokry piasek.
• W odróżnieniu od plasteliny czy ciastoliny masa jest jednocześnie sypka i plastyczna: można ją przesypywać, ugniatać, formować figurki, a po rozdrobnieniu wraca do sypkiej postaci.
• Przepis jest „wybaczający błędy” – konsystencję masy łatwo skorygować, dodając odrobinę oleju (gdy jest zbyt sucha) lub mąki (gdy jest zbyt tłusta), bez ryzyka zepsucia całości.
• Zabawa masą intensywnie stymuluje zmysły (dotyk, wzrok, czasem węch) oraz wspiera rozwój motoryki małej, wzmacniając dłonie i palce potrzebne do pisania, cięcia czy zapinania guzików.
• Kontakt z masą działa regulująco na emocje – rytmiczne ugniatanie i przesypywanie pomaga dziecku się wyciszyć, rozładować napięcie i poradzić sobie z przebodźcowaniem.
• Skład masy jest przejrzysty i bezpieczny (brak konserwantów i chemicznych dodatków), co ma znaczenie przy alergiach, wrażliwej skórze oraz u dzieci, które wkładają przedmioty do buzi.
• Podstawowa proporcja 8 części mąki do 1 części oleju zapewnia strukturę wilgotnego, dobrze sklejającego się piasku, a wybór rodzaju mąki i oleju pozwala dopasować fakturę, kolor i zapach masy.

Więcej na ten temat:

• 

  Zabawy sensoryczne – jak i dlaczego warto?

• 

  Pierwsze rysunki, farby, plastelina – od czego zacząć?

• 

  Domowa piaskownica – jak stworzyć kącik sensoryczny?

• 

  Kiedy zgłosić się do lekarza z kaszlem?

• 

  Zabawy sensoryczne DIY – pomysły na każdą porę roku

• 

  Rozwijamy zmysły – zabawy sensoryczne dla maluchów